Transformacja energetyczna stanowi jedno z największych wyzwań dla polskiego ciepłownictwa. Wahania cen paliw kopalnych spowodowane m.in. czynnikami geopolitycznymi, rosnące koszty emisji dwutlenku węgla oraz zaostrzające się normy środowiskowe skłaniają do poszukiwania nowych, niskoemisyjnych i opłacalnych źródeł energii. Veolia od 2019 roku, również w małych i średnich miastach, konsekwentnie realizuje program dekarbonizacji, systematycznie wprowadzając technologie pozwalające na odejście od węgla i osiągnięcie neutralności klimatycznej w systemach ciepłowniczych.
Jednym z istotnych elementów strategii Grupy Kapitałowej Veolia staje się odzysk ciepła odpadowego – innowacyjne, skalowalne rozwiązanie umożliwiające zamianę dotąd marnowanej energii w cenne źródło ciepła.
Ciepło odpadowe to energia, która powstaje w ramach procesów przemysłowych – np. w systemach sprężonego powietrza, układach wentylacji, a także w oczyszczalniach ścieków czy serwerowniach.
Przez ostatnie dziesięciolecia ciepło odpadowe nie miało wartości użytkowej. Podejście to zmienił rozwój technologii – od wymienników i modułów odzysku ciepła, przez pompy ciepła i układy absorpcyjne, po zaawansowane systemy sterowania – co umożliwiło przekształcenie go w pełnoprawne źródło energii dla ciepłownictwa systemowego. Nowoczesne układy pozwalają efektywnie wykorzystać także ciepło niskotemperaturowe, poniżej 50°C, które jeszcze niedawno pozostawało poza zasięgiem opłacalnych rozwiązań technologicznych.
– Technologia odzyskiwania ciepła nie tylko znacząco poprawia efektywność energetyczną, lecz może także odegrać istotną rolę w ograniczaniu emisji w perspektywie kolejnych dekad. W ciepłownictwie systemowym ciepło odpadowe redukuje koszty produkcji i podnosi efektywność sieci. Powstają lokalne obiegi zamknięte energii, ciepło z przemysłu zasila sieci ciepłownicze, ograniczając zależność od paliw konwencjonalnych. Dla Veolii również w małych i średnich miastach odzysk ciepła jest jednym z priorytetów umożliwiających tworzenie elastycznych i odpornych systemów energetycznych, ważnych dla naszych klientów samorządowych i przemysłowych – podkreśla Magdalena Bezulska, prezes zarządu Veolii term.
Projekty oparte na ciepłe odpadowym są zróżnicowane i dostosowane indywidualnie do danej lokalizacji oraz źródła. Wyróżniają się wysoką efektywnością techniczną, przewidywalnym modelem finansowym oraz mierzalnym efektem środowiskowym. Każda ze zrealizowanych przez Veolię inwestycji potwierdza kompetencje Grupy w budowie efektywnych, często nowatorskich rozwiązań energetycznych – skalowalnych i łatwych do implementacji w kolejnych lokalizacjach.
Projekt Veolii w firmie Gamrat w Jaśle wykorzystuje model ESCO do odzysku ciepła ze sprężarek powietrza (150 kW), pokrywając potrzeby ciepłej wody i ogrzewania hali, co redukuje zużycie węgla, emisję dwutlenku węgla i koszty. Kluczowe w projekcie jest podejście „oszczędności finansują inwestycję”. Takie elastyczne rozwiązanie obniża barierę dla przemysłu, zapewnia Veolii stabilne przychody i pokazuje ciepło odpadowe jako narzędzie konkurencyjności.
W Leżajsku Veolia wspólnie z Enerbio Eco zbudowała pętlę energetyczną: stację wymiennikową i ciepłociąg łączący biogazownię (0,9 MW) z miejską ciepłownią, dostarczając około 12 500 GJ rocznie, co stanowi mniej więcej 25–30 proc. potrzeb miejskiego systemu ciepłowniczego. Głównym odbiorcą ciepła jest spółdzielnia mieszkaniowa, dzięki czemu bezpośrednie korzyści odczuwają mieszkańcy. Projekt redukuje zużycie węgla o setki ton i emisję dwutlenku węgla o ponad tysiąc ton rocznie, integrując lokalne odpady i biomasę w obiegu zamkniętym. To przykład przekształcania strumieni odpadowych w stabilne źródło energii dla gminy.
W Buku, w ramach współpracy z Wavin Polska, Veolia wdrożyła system odzysku ciepła odpadowego ze sprężarek powietrza, integrując przemysłową instalację klienta z lokalną siecią ciepłowniczą. Zastosowano trzy moduły odzysku ciepła o łącznej mocy blisko 300 kW, które dostarczają kilka tysięcy GJ energii rocznie, zastępując paliwa kopalne i redukując emisję dwutlenku węgla. Projekt ten jest przykładem efektywnego obiegu zamkniętego: przemysłowy „odpad” staje się energią dla lokalnej społeczności, poprawiając efektywność systemu.
W Tarnowskich Górach Veolia odzyskuje ciepło odpadowe z biogazowni w oczyszczalni ścieków, procesów produkcyjnych i wentylacji, zwiększając efektywność sieci o 20–40 proc. i ograniczając zużycie węgla – w ramach obiegu zamkniętego, w którym lokalne źródła energii – także te dotąd niedoceniane – stają się ważnym elementem miksu ciepłowniczego.
W Miasteczku Śląskim z kolei spółka wykorzystuje gazy procesowe z huty cynku jako paliwo odpadowe do produkcji ciepła systemowego. Rozbudowa sieci ciepłowniczej i przyłączanie do niej budynków wcześniej ogrzewanych indywidualnymi kotłami węglowymi przekładają się na wyraźną poprawę jakości powietrza w mieście oraz większy komfort życia mieszkańców.
– Duża część energii, z której możemy korzystać, już istnieje. Przez lata pozostawała jednak niewykorzystana. To zmienia sposób, w jaki myślimy o systemach ciepłowniczych. Zamiast zwiększać moce wytwórcze, coraz częściej łączymy istniejące procesy w lokalne pętle energii. Odzysk ciepła odpadowego przynosi wiele korzyści. Dla mieszkańców miast oznacza to w praktyce stabilniejsze i bezpieczniejsze dostawy ciepła, mniejsze uzależnienie od paliw kopalnych oraz czystsze powietrze. Dla partnerów przemysłowych realne oszczędności energii i możliwość wykorzystania własnych procesów technologicznych jako źródła ciepła dla zakładu a także dla lokalnej społeczności. Dla samorządów wsparcie w realizacji lokalnych planów energetyczno-klimatycznych – podsumowuje Paweł Gniadek, członek zarządu, dyrektor rozwoju i komunikacji w Veolii term.
Projekty odzysku ciepła odpadowego zrealizowane przez Veolię term zostały nagrodzone w ogólnopolskim konkursie „Liderzy Transformacji Energetycznej”, organizowanym w ramach Polskiego Kongresu Klimatycznego.