Forum zgromadziło przedstawicieli branży energetycznej, administracji publicznej, regulatorów rynku oraz ekspertów. Wspólnym wnioskiem wielu debat było stwierdzenie, że przyszłość energetyki będzie systemowa i oparta na współpracy różnych sektorów.

Jak podczas otwarcia forum zauważył Jacek Szymczak, prezes Izby Gospodarczej Ciepłownictwo Polskie, „rozmowa o przyszłości ciepłownictwa jest dziś w istocie rozmową o stabilności całego systemu energetycznego”.  

Energetyka w nowej rzeczywistości

Zmiana modelu funkcjonowania energetyki jest w dużej mierze efektem dynamicznego rozwoju odnawialnych źródeł energii. Energia ze słońca czy wiatru jest czysta, ale zmienna – jej produkcja zależy od pogody i nie zawsze pokrywa się z zapotrzebowaniem odbiorców. Dlatego, aby ją wykorzystać, cały system energetyczny musi się stawać coraz bardziej elastyczny. Potrzebne są rozwiązania, które pozwolą zagospodarować nadwyżki energii w okresach jej dużej produkcji, a jednocześnie zapewnią stabilność dostaw wtedy, gdy energii w systemie jest mniej. I w tym właśnie miejscu coraz większą rolę zaczyna odgrywać ciepłownictwo systemowe. 

Nowoczesne systemy ciepłownicze mogą bowiem nie tylko dostarczać ciepło do budynków, ale także wspierać pracę całego systemu energetycznego. Jak stwierdził Grzegorz Onichimowski, prezes Polskich Sieci Elektroenergetycznych (PSE), transformacja energetyczna wymusza nowe podejście do współpracy między sektorami, a „tradycyjna energetyka musi odnaleźć się w nowej rzeczywistości i działać wspólnie z innymi sektorami”.

Ciepłownictwo jako element stabilizujący

Ciepłownictwo może pełnić ważną funkcję w stabilizowaniu systemu elektroenergetycznego. Prezes Onichimowski podkreślał, że ciepłownictwo, a szczególnie elektrociepłownie, są jednym z bardzo ważnych narzędzi dla sieci elektroenergetycznych. I dopowiadał: „Z jednej strony mogą one zużywać energię wtedy, kiedy mamy jej nadmiar w systemie – gdy świeci słońce lub wieje wiatr. Z drugiej strony mogą pomagać wtedy, kiedy pojawia się problem i tej energii jest w systemie zbyt mało”. 

Elektrociepłownie i nowoczesne instalacje ciepłownicze mogą reagować na sytuację w systemie energetycznym – np. zwiększając produkcję energii elektrycznej wtedy, gdy zapotrzebowanie rośnie. Równie ważna jest możliwość wykorzystania nadwyżek energii z odnawialnych źródeł. Gdy produkcja energii z wiatru lub słońca jest bardzo wysoka, część tej energii może zostać wykorzystana do produkcji ciepła. Takie rozwiązania, określane jako Power-to-Heat, pozwalają przekształcać energię elektryczną w ciepło, które następnie może zostać dostarczone do miejskich sieci ciepłowniczych lub zmagazynowane na później. W praktyce oznacza to, że systemy ciepłownicze mogą działać jak ogromny magazyn energii dla całego systemu energetycznego.

Energia, której nie warto marnować

Integracja sektorów energetycznych to jednak nie tylko kwestia stabilności poszczególnych systemów, ale również efektywnego użytkowania energii, która już dziś powstaje w gospodarce. Coraz ważniejsze jest bowiem maksymalne wykorzystanie lokalnych zasobów energii – niezależnie od tego, czy pochodzą one z odnawialnych źródeł, procesów przemysłowych czy nadwyżek produkcji energii elektrycznej. 

Systemy ciepłownicze mogą odegrać w tym procesie szczególną rolę. Dzięki rozbudowanej infrastrukturze sieciowej są w stanie wykorzystywać i dystrybuować energię z wielu różnych źródeł – także tych, które dotąd pozostawały niewykorzystane. Chodzi między innymi o: ciepło odpadowe z przemysłu, z instalacji przetwarzania odpadów, lokalne źródła ciepła odnawialnego czy też nadwyżki energii elektrycznej z wiatru i słońca.  

Systemy ciepłownicze mogą więc działać jak platforma integrująca różne źródła energii dostępne w danym regionie. Takie podejście pozwala nie tylko zwiększyć efektywność całego systemu energetycznego, ale także ograniczyć koszty transformacji energetycznej.

Gaz jako paliwo przejściowe

Jednym z ważnych tematów poruszanych podczas forum była również rola gazu w transformacji ciepłownictwa. W wielu polskich miastach systemy ciepłownicze wciąż opierają się na jednostkach węglowych, które będą stopniowo zastępowane nowymi technologiami. W tym procesie gaz ziemny może pełnić rolę paliwa przejściowego – pozwalającego stosunkowo szybko ograniczyć emisje i zwiększyć elastyczność pracy źródeł wytwórczych dzięki technologii kogeneracji.

Wykorzystanie wiedzy i doświadczeń sektora elektroenergetycznego oraz gazowniczego może przynieść branży ciepłowniczej wiele korzyści. Jak zaznaczył Wojciech Kowalski z Polskiej Spółki Gazownictwa, „celem sektora gazowego jest dekarbonizacja ciepłowni i elektrociepłowni, m.in. poprzez rozwój infrastruktury gazowej”. Co więcej, infrastruktura gazowa w przyszłości może być wykorzystywana także do transportu paliw odnawialnych, takich jak biometan czy wodór.

Jacek Szymczak, prezes IGCP, dodał z kolei, że IGCP z radością przyjmuje deklarację sektora gazowniczego o uelastycznieniu umów dla przedsiębiorstw ciepłowniczych. I podkreślił: „Ciepłownicy, tak samo jak gazownicy, uważają gaz za paliwo przejściowe, a to określenie oznacza, że będziemy z niego korzystać jeszcze przez dekadę”. 

Technologia już jest – teraz czas na inwestycje

Podczas forum prezentowano również konkretne technologie, które już dziś mogą wspierać modernizację polskiego ciepłownictwa. Wśród nich m.in.:
• kotłownie biomasowe,
• instalacje odzysku energii z odpadów RDF,
• układy ORC pozwalające produkować energię elektryczną z ciepła,
• magazyny ciepła,
• instalacje Power-to-Heat.

Eksperci podkreślali jednocześnie, że transformacja sektora ciepłowniczego będzie wymagała ogromnych nakładów inwestycyjnych. Szacuje się, że koszty modernizacji systemów ciepłowniczych w Polsce mogą sięgać setek miliardów złotych w perspektywie najbliższych dekad. Jak zwracała uwagę Renata Mroczek, prezes Urzędu Regulacji Energetyki, „integracja sektorów energetycznych wymaga nie tylko inwestycji, ale także wzajemnego zrozumienia potrzeb poszczególnych uczestników rynku i wspólnego poszukiwania rozwiązań”.

System energetyczny przyszłości

Przyszłość energetyki nie będzie oparta na jednym źródle energii czy jednej technologii, a system energetyczny będzie coraz bardziej zintegrowany – podkreślali w dyskusjach uczestnicy forum w Karpaczu. A Maciej Mróz, wiceprezes TAURON Dystrybucja i prezes PTPiREE, zaakcentował:
„Transformacja energetyczna wymaga współpracy wszystkich sektorów energetyki”. Ciepłownictwo, elektroenergetyka i gazownictwo będą działać razem – tworząc system zdolny do reagowania na zmieniające się warunki produkcji i zapotrzebowania na energię.  

W takim modelu ciepłownictwo przestaje być jedynie dostawcą ciepła. Staje się jednym z kluczowych elementów stabilności i bezpieczeństwa energetycznego – zarówno na poziomie lokalnym, jak i całego krajowego systemu energetycznego.

Jak podsumował na zakończenie forum Bogusław Regulski, wiceprezes Izby Gospodarczej Ciepłownictwo Polskie: „Transformacja energetyczna to proces, którego nie da się zatrzymać. Potrzebujemy integracji sektorów, bo każdy z nas ma w tym swój cel – nie tylko biznesowy, ale również społeczny i środowiskowy”. To właśnie współpraca między sektorami energii – ciepłownictwem, elektroenergetyką i gazownictwem – może w najbliższych latach stać się jednym z fundamentów budowy nowoczesnego, stabilnego i bezpiecznego systemu energetycznego w Polsce.

Miasta jako lokalne systemy energetyczne

W miastach funkcjonuje wiele źródeł energii, które do tej pory były jednak wykorzystywane w ograniczonym stopniu. Najbardziej oczywiste przykłady to: ciepło odpadowe z zakładów przemysłowych,  z instalacji przetwarzania odpadów, biogaz, ciepło generowane przez infrastrukturę miejską – m.in. metro czy centra danych.  W takim modelu systemy ciepłownicze stają się kręgosłupem lokalnej gospodarki energetycznej. To właśnie sieci ciepłownicze mogą łączyć różne źródła energii powstające w mieście i umożliwiać ich efektywne wykorzystanie.
Dzięki temu powstająca lokalnie energia może pozostać w mieście i być wykorzystywana przez jego mieszkańców. Współpraca między sektorami energii – ciepłownictwem, elektroenergetyką i gazownictwem – może w najbliższych latach się stać jednym z fundamentów budowy nowoczesnego, stabilnego i bezpiecznego systemu energetycznego w Polsce.

***

I Forum IGCP „Sector Coupling: Ciepło – Energia – Gaz” odbyło się 1–4 marca w Karpaczu. To wydarzenie poświęcone integracji sektorów energii, przyszłości ciepłownictwa oraz praktycznym aspektom współpracy branżowej. Celem forum jest stworzenie platformy współpracy dla środowiska energetycznego i wspólne wypracowanie kierunków rozwoju w obszarze sector coupling. Uczestnicy forum podkreślali, że skuteczna transformacja sektora wymaga nie tylko wdrażania nowych technologii, lecz przede wszystkim zacieśniania współpracy międzybranżowej oraz stałego dialogu z administracją i regulatorem. 

Wydarzenie zgromadziło blisko 300 przedstawicieli ciepłownictwa, energetyki, gazownictwa, administracji publicznej oraz instytucji regulacyjnych (zob. relację). Więcej informacji na www.forumigcp.pl.