Opublikowany w połowie grudnia br. projekt Krajowego Planu w dziedzinie Energii i Klimatu (KPEiK) stanowi kompleksową propozycję uporządkowania kierunków transformacji polskiego sektora energii. Wyznaczając ścieżkę odejścia od węgla na rzecz elektryfikacji i odzysku ciepła odpadowego, dokument kładzie fundamenty pod nowoczesne, niskoemisyjne systemy miejskie, które mają stać się gwarantem stabilnych cen dla odbiorców końcowych. Poprzez dwa scenariusze – WEM i WAM – resort energii nakreśla przyszłość, w której kluczową rolę odegrają bezpieczeństwo energetyczne państwa z realną walką z ubóstwem energetycznym.

– Stawiamy na bezpieczny i zrównoważony miks energetyczny, w którym najważniejsze role pełnić będą energetyka jądrowa, odnawialne źródła energii i magazyny energii – podkreślał minister energii, Miłosz Motyka, ogłaszając KPEiK.

Z perspektywy branży ciepłowniczej, KPEiK przynosi sygnał, że sektor ten staje się jednym z filarów bezpieczeństwa energetycznego, przechodząc ewolucję od spalania paliw kopalnych ku racjonalnemu wykorzystaniu wszystkich dostępnych, zgodnych z prawem oraz właściwych dla warunków lokalnych, technologii niskoemisyjnych. To kluczowy drogowskaz dla producentów ciepła, zarządców nieruchomości i deweloperów.

Scenariusze transformacji: WEM vs WAM

Fundamentem KPEiK są dwa warianty realizacji celów: scenariusz zrównoważonej transformacji (WEM) oraz scenariusz przyspieszonej transformacji (WAM). Ten drugi, bardziej ambitny, zakłada dodatkowe działania umożliwiające realizację części zobowiązań pakietu Fit for 55. Różnice między nimi mają bezpośrednie przełożenie na dynamikę zmian w miksie paliwowym ciepłownictwa oraz skalę niezbędnych inwestycji.

W scenariuszu WAM przewiduje się, że już w 2040 roku elektrociepłownie węglowe zakończą pracę, a ich rolę przejmą jednostki zeroemisyjne oraz gazowe pełniące funkcję stabilizacyjną. Wybór ścieżki WAM wiąże się z wyższymi nakładami inwestycyjnymi – szacowanymi na ok. 3,5 bln zł w skali całej gospodarki – ale w zamian oferuje szybszą modernizację oraz większą odporność na wahania cen uprawnień do emisji (w tym scenariuszu emisje gazów cieplarnianych mają spaść o 53 proc. do 2030 roku i aż o 75 proc. do roku 2040).

Dekarbonizacja ciepłownictwa i rola OZE

Dla profesjonalistów sektora ciepłowniczego kluczowe są cele dotyczące udziału odnawialnych źródeł energii. KPEiK zakłada, że udział OZE w ciepłownictwie i chłodnictwie osiągnie poziom 31,6–36,5 proc. już w 2030 roku. W perspektywie 2040 roku wskaźnik ten ma wzrosnąć do przedziału 43–57 proc.

Osiągnięcie tych parametrów będzie wymagało dywersyfikacji źródeł. Plan kładzie duży nacisk na:

• Elektryfikację ciepłownictwa, w tym szerokie zastosowanie pomp ciepła w systemach wielkoskalowych.
• Wykorzystanie biomasy, która ma pełnić istotną rolę przejściową.
• Odzysk ciepła odpadowego, w tym zaawansowane projekty wykorzystujące ciepło z procesów przemysłowych oraz, w przyszłości, z bloków jądrowych.
• Integrację systemów (ang. sector coupling), czyli ściślejsze powiązanie elektroenergetyki z ciepłownictwem w celu stabilizacji sieci i zagospodarowania nadwyżek energii z OZE. 

Perspektywa zarządcy i odbiorcy: Termomodernizacja to podstawa

Dla administratorów budynków i spółdzielni mieszkaniowych najistotniejszym wątkiem jest bezpośrednie powiązanie rozwoju ciepłownictwa systemowego z poprawą efektywności energetycznej budynków. KPEiK wyraźnie wskazuje, że szeroko zakrojona termomodernizacja jest warunkiem koniecznym – pozwoli na optymalizację kosztów eksploatacji nowych, niskotemperaturowych źródeł.

Spadek jednostkowych kosztów wytwarzania energii – prognozowany na poziomie 8 proc. do 2030 roku i 18 proc. do 2040 roku względem roku 2025 – ma być głównym orężem w walce z ubóstwem energetycznym. Analizy zawarte w dokumencie są optymistyczne: w scenariuszu WAM odsetek gospodarstw domowych dotkniętych tym problemem może spaść o ponad połowę do 2040 roku.

Gaz jako paliwo pomostowe

W procesie transformacji gaz ziemny zachowuje status paliwa pomostowego. Szczyt popytu na ten surowiec przewiduje się około 2030 roku (24–25 mld m³), po czym jego rola będzie stopniowo ograniczana na rzecz gazów odnawialnych i zdekarbonizowanych, takich jak biometan czy wodór. Dla deweloperów i projektantów systemów ciepłowniczych oznacza to konieczność projektowania infrastruktury gotowej na zmianę nośnika energii.

Ciepło z atomu w sieciach miejskich?

Nowy KPEiK wzmacnia rolę energetyki jądrowej jako stabilnej, zeroemisyjnej podstawy całego systemu. Dokument zakłada, że pod koniec lat 30. i w latach 40., obok dużych bloków jądrowych, kluczowe znaczenie zyskają reaktory modułowe SMR. Co istotne dla branży ciepłowniczej, plan przewiduje efektywne wykorzystanie ciepła odpadowego z paliwa jądrowego do zasilania miejskich sieci ciepłowniczych, co może stać się przełomem w dekarbonizacji największych aglomeracji. Jest to przykład tzw. sector coupling, czyli integracji różnych gałęzi sektora energii w celu maksymalizacji efektywności i bezpieczeństwa systemu.

Wdrożenie KPEiK

Ministerstwo Energii zapowiada, że KPEiK będzie monitorowany w cyklach dwuletnich, co ma zapewnić elastyczność wobec zmieniających się realiów rynkowych. Już wkrótce mają ruszyć prace nad kolejnym dokumentem – polityką energetyczną państwa do 2050 roku. Dla branży ciepłowniczej obecny plan to wezwanie do działania: czas planowania powoli się kończy, ustępując miejsca intensywnym inwestycjom, które zdefiniują komfort życia Polaków na kolejne dekady.