EU ETS (ang. European Union Emission Trading Scheme) to system handlu uprawnieniami do emisji dwutlenku węgla. Opiera się on na zasadzie określenia w danym okresie „pułapu” ilości dwutlenku węgla, który może zostać wyemitowany przez kraje Unii Europejskiej, przy jednoczesnym zastosowaniu mechanizmu handlu uprawnieniami do emisji. Pułap ten zmniejsza się corocznie zgodnie z przyjętym w ramach tej regulacji scenariuszem.

Podmioty objęte systemem ETS z różnych sfer przemysłu, w tym ciepłownictwo, otrzymują corocznie bezpłatnie pewien przydział uprawnień, zwanych EUA (ang. European Union Allowance), który służy do rozliczenia się ze swojej emisji dwutlenku węgla. Jeżeli jest ona większa od tego przydziału, pozostałą część uprawnień, niezbędną dla zbilansowania emisji, podmiot musi nabyć na wolnym rynku (w ramach aukcji). Jedno EUA uprawnia  do emisji do atmosfery jednej tony dwutlenku węgla. Zmniejszanie puli uprawnień dostępnych na rynku ma na celu zachęcenie podmiotów objętych systemem do inwestowania w technologie przyjazne dla klimatu, redukujące emisję dwutlenku węgla, a przez to przyczyniać się do realizacji wyznaczonych celów klimatycznych.   

EUA są zbywalne. Przedsiębiorstwa, które emitują mniej dwutlenku węgla niż przydział uprawnień EUA, mogą sprzedawać swoje nadwyżki na rynku,  przedsiębiorstwa zaś, których emisja dwutlenku węgla przekracza ten przydział i nie są w stanie jej zmniejszyć do poziomu ustalonego limitu, muszą brakującą ilość dokupić.  

Co się zmieni w systemie EU ETS

W ramach EU ETS funkcjonują energetyka zawodowa, przemysł oraz transport morski i lotniczy. Reforma systemu handlu uprawnieniami do emisji (EU ETS) jest konieczna, aby dostosować się do europejskiego celu klimatycznego do 2040 roku – redukcji emisji o 90 proc. względem poziomów z 1990 roku. Od roku 2028 zacznie obowiązywać osobny system, zwany  ETS2, który obejmie transport lądowy i budownictwo.

Ogłoszona w ostatnich dniach zmiana systemu zakłada m.in. wolniejsze tempo zmniejszania liczby uprawnień po 2030 roku, utrzymanie możliwości nabywania ich na aukcjach do 2040 roku, zmianę zasad funkcjonowania rezerwy stabilności rynkowej oraz mocniejsze powiązanie bezpłatnego przydziału uprawnień z planami inwestycyjnymi i rzeczywistymi redukcjami emisji.

KE proponuje również zasilenie Funduszu Modernizacyjnego dodatkowymi 280 mln uprawnień oraz utworzenie specjalnego funduszu ETS Investment Booster, który ma przyspieszyć inwestycje w dekarbonizację.

Ważnym elementem zmian jest zobowiązanie państw członkowskich do przeznaczania co najmniej 50 proc. przychodów z ETS na priorytetowe cele transformacyjne. Według szacunków KE obecnie na ten cel przeznacza się jedynie 5 proc. wpływów z uprawnień do emisji dwutlenku węgla. 

IGCP o zmianach w systemie ETS

Izba Gospodarcza Ciepłownictwo Polskie (IGCP) pozytywnie ocenia zwiększenie puli środków na inwestycje, podkreślając jednocześnie, że powinny one w większym stopniu wracać do sektorów ponoszących koszty systemu ETS i wspierać ich rzeczywistą modernizację.

Ostateczny kształt reformy będzie jeszcze przedmiotem negocjacji między Parlamentem Europejskim a Radą Unii Europejskiej, reprezentującą państwa członkowskie. Proces ten może potrwać wiele miesięcy, co stwarza przestrzeń do dalszego wzmacniania stanowiska Izby oraz przedstawiania konkretnych propozycji uwzględniających specyfikę i potrzeby ciepłownictwa systemowego.

IGCP proponuje m.in.: ustanowienie korytarza cenowego dla uprawnień do emisji, wyłączenie instytucji finansowych z udziału w systemie, zwiększenie przewidywalności podaży uprawnień po 2030 roku, silniejsze powiązanie bezpłatnego przydziału uprawnień z inwestycjami ograniczającymi emisje, przeznaczenie 100 proc. wpływów ze sprzedaży uprawnień na transformację sektora energetycznego, kontynuację Planów Neutralności Klimatycznej (PNK) co najmniej do 2035 roku oraz zwiększenie dostępnego w ich ramach wsparcia.

Szczególne znaczenie dla polskiej branży ma – według IGCP – planowana rewizja benchmarków (inaczej: wskaźników) wykorzystywanych do bezpłatnego przydziału uprawnień do emisji na lata 2026–2030. IGCP postuluje stworzenie odrębnego benchmarku dla ciepłownictwa systemowego, niezależnego od miar stosowanych dla ciepła wytwarzanego na potrzeby procesów przemysłowych.

Obniżenie przez KE benchmarku z 44 kg CO₂/GJ do około 32 kg CO₂/GJ mogłoby istotnie zwiększyć koszty produkcji ciepła, ograniczyć środki dostępne na modernizację ciepłownictwa oraz utrudnić realizację inwestycji zapisanych w PNK. Izba popiera przejrzyste i racjonalne zasady wyznaczania benchmarków, ale oczekuje uwzględnienia specyfiki ciepłownictwa systemowego oraz rzeczywistych możliwości technologicznych sektora. Bardzo niebezpieczna jest zmiana legislacji w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej (w tym przypadku – realizacji inwestycji ciepłowniczych).

Plany Neutralności Klimatycznej pokazują skalę gotowości inwestycyjnej sektora. Według danych KOBiZE na 30 czerwca br. plany takie złożyli prowadzący 130 instalacji, a łączna wartość zaplanowanych inwestycji wynosi ponad 1,34 mld euro. Obejmują one między innymi geotermię, pompy ciepła, magazyny ciepła, kogenerację, kotły elektrodowe, kolektory słoneczne i odzysk ciepła odpadowego. Przedsięwzięcia te mają przynieść redukcję emisji przekraczającą 30,4 proc. Dane te potwierdzają, że branża posiada konkretny i zróżnicowany portfel inwestycji, którego realizacja wymaga stabilnych zasad regulacyjnych oraz utrzymania skutecznych mechanizmów wsparcia.

ETS2 nie powinien zwiększać kosztów transformacji dla odbiorców

Nowy system ETS2 obejmie emisje związane m.in. z budynkami i transportem drogowym. Bezpośrednie koszty zakupu uprawnień poniosą dostawcy paliw, co w konsekwencji zostanie przeniesione na konsumentów w postaci wyższych cen ogrzewania i paliw.

Zdaniem IGCP przed uruchomieniem ETS2 należy dokładnie przeanalizować doświadczenia wynikające z funkcjonowania ETS1 oraz społeczne i gospodarcze skutki nowego mechanizmu. Izba postuluje, aby ETS2 nie zaczął obowiązywać przed 2030 rokiem, a termin jego wdrożenia był uzależniony od sytuacji geopolitycznej, makroekonomicznej oraz poziomu cen nośników energii.

***

Izba Gospodarcza Ciepłownictwo Polskie (IGCP) reprezentuje przedsiębiorstwa działające w sektorze ciepłownictwa systemowego oraz wspiera rozwój nowoczesnego, efektywnego i bezpiecznego systemu zaopatrzenia w ciepło.

Izba aktywnie uczestniczy w procesach legislacyjnych i konsultacjach dotyczących polityki energetycznej i klimatycznej, transformacji sektora, bezpieczeństwa dostaw oraz ekonomicznych warunków funkcjonowania przedsiębiorstw ciepłowniczych – zarówno w Polsce, jak i na forum Unii Europejskiej.